[DIWA E-Journal Tomo 5, Nobyembre 2017] Ang Loob at Pakikipagkapwa sa Kagandahang-Loob: Pagsusuri sa Pagpapakahulugan at mga Pagpapahalaga ng Kabataan

Charmaine P. Galano
Departamento ng Sikolohiya
University of the Philippines (UP), Diliman, Quezon City

Abstrak

Ang kagandahang-loob ay nauna nang tinukoy ni Virgilio Enriquez (1992) bilang isang pagpapahalagang tulay ng sarili at lipunan o “linking socio-personal value.”  Ito ay may dalawang kalikasan: ang pagkakaroon ng aspektong loob-labas at ang pakikipag-ugnayan sa kapwa.  Itinuturing din itong isang moral at etikal na pagpapahalaga na ginagamit upang maging gabay sa pagtatasa ng tama o mali at ng angkop o di-angkop na mga kilos.  Sa kasalukuyang pananaliksik na ito, dalawang pag-aaral ang isinagawa upang masuri ang mga pagpapakahulugan ng kagandahang-loob na tinalakay sa mga nauna nang mga literatura (Salazar 1982; Miranda 1992; Resurreccion 2007; Vinzons at Jose 2013).  Sa unang pag-aaral, lumilitaw na ang mga konseptong pinakamalapit na iniuugnay ng mga kabataang kalahok (N = 103) sa kagandahang-loob ay malasakit, respeto, nagbibigay ng tulong nang walang kapalit, malinis na prinsipyo, at may inisyatibong tumulong.  Gamit ang multidimensional scaling (MDS), lumitaw ang apat na klaster ng mga konseptong nagpapakita sa loob at labas na dimensyon ng kagandahang-loob.  Sa ikalawang pag-aaral, kinuha ang correlation ng kagandahang-loob sa 10 unibersal na pagpapahalaga ni Shalom Schwartz (2006).  Lumalabas mula sa tugon ng mga kalahok (N = 177) na ang kagandahang-loob ay may significant positive correlation sa mga pagpapahalagang tulad ng universalism (r = .244) at benevolence (r = .318).  Ipinapahiwatig nitong ang kagandahang-loob ay isang pagpapahalagang nakatuon sa pagkilala at pagsusulong sa kapakanan ng kapwa.

Abstract

Kagandahang-loob (shared humanity) was first identified by Virgilio Enriquez (1992) as a value that links the self to the society or “linking socio-personal value.” It has two features: having a loob-labas (inner-outer) aspect and relationship with the fellow other. It is also considered a moral and ethical value that functions as a guide in evaluating what is right or wrong and what is an appropriate or inappropriate behavior. In this paper, two studies were conducted to look into the meanings of kagandahang-loob discussed in previous literature (Salazar 1982; Miranda 1992; Resurreccion 2007; Vinzons & Jose 2013). In the first study, results showed that the youth participants (N = 103) relate kagandahang-loob to the concepts of malasakit (caring), respect, helping others without expecting return, virtuous principle, and initiative to help. Using multidimensional scaling (MDS), four clusters were formed illustrating the inner and outer dimensions of kagandahang-loob. In the second study, the correlation of kagandahang-loob to the 10 universal values of Shalom Schwartz (2006) was obtained. Participant (N = 177) responses showed that kagandahang-loob has significant positive correlation to universalism (r = .244) and benevolence (r = .318). This suggests that kagandahang-loob is a value that focuses on the recognition and advancement of the welfare of the fellow other.

INTRODUKSIYON

Itinuturing na isa sa pinakamahalagang ambag sa pagpapaliwanag ng sikolohiya ng mga Pilipino ang binuong balangkas ng pagkataong Pilipino ni Virgilio Enriquez (Yacat 2013).  Bagama’t maraming beses nang nagamit ito sa iba’t ibang larangan at aplikasyon [e.g., grupong nangangalaga sa karapatan ng mga bata (Ong at Aguirre 2003), bolunterismo (Aguiling-Dalisay et al. 2004), atbp.], nananatili ang mga hamon sa empirikal na pagtatasa sa balangkas na ito ni Enriquez (Bernardo 1997; Clemente 2011; Yacat 2013).  Isa sa madalas na puna ay ang kakulangan sa mas malalim na pagtalakay ng mga partikular na pagpapahalagang bumubuo sa nasabing balangkas.  Maraming nasabi si Enriquez tungkol sa kapwa, pakikiramdam, at utang na loob, ngunit nagkulang naman siya sa pagpapalawig ng kahulugan ng iba pang pagpapahalaga tulad ng kagandahang-loob, kalayaan, katarungan, at karangalan.  Bibigyang-pansin ng papel na ito ang pagtalakay sa kahulugan at kalikasan ng kagandahang-loob at ang posibleng implikasyon nito sa kabuuang balangkas ng pagkataong Pilipino.

KAGANDAHANG-LOOB:
MANIPESTASYON NG PAKIKIPAGKAPWA AT NG LOOB

Tinukoy ni Enriquez (1992) ang kagandahang-loob bilang isa sa mga pagpapahalagang Pilipino na bumubuo sa balangkas ng pagkataong Pilipino.  Sa kanyang pagpapaliwanag, binanggit niya ang dalawang mahalagang katangian ng kagandahang-loob: (a) ito ay kaugnay ng kapwa o pakikipagkapwa; at (b) ito ay may dimensyon ng loob-labas.

Sapagkat ang teorya ng pagkataong Pilipino ni Enriquez ay teorya ng kapwa (e.g., tingnan ang Yacat 2013), hindi kagulat-gulat na nakaangkla sa kapwa at pakikipagkapwa ang kagandahang-loob.  Kailangang bigyang-diing ang teorya ng pagkataong Pilipino ni Enriquez ay isang sistema na binubuo ng mga pagpapahalagang Pilipino.  Bilang isang sistema, mayroon itong organisasyon kung saan ang bawat elemento ay may makabuluhang koneksyon sa isa’t isa.  Sa gitna ng sistemang ito ay ang kapwa, na tinukoy ni Enriquez bilang core value o buod na pagpapahalaga at ang kakabit nitong kagandahang-loob na tinawag niyang linking socio-personal value o “pagpapahalagang tulay ng sarili at lipunan” (Yacat 2013).  Kasama naman ang karangalan, katarungan, at kalayaan sa mga panlipunang pagpapahalaga.  Paano nagkakaugnay ang tatlong kategoryang ito (i.e., buod, tulay ng sarili at lipunan, at ang tatlong panlipunang pagpapahalaga) sa isa’t isa?  Para kay Enriquez, ang tatlong panlipunang pagpapahalaga ang mga batayang elementong bumubuo sa sosyo-pulitikal na aspekto ng sistema ng pagpapahalaga ng mga Pilipino.  Pangunahing pundasyon ng tatlong ito ang kagandahang-loob.  Ibig sabihin, ang isang taong may pagpapahalaga sa katarungan, karangalan, at kalayaan ay inaasahan ding nagtataglay ng kagandahang-loob.  Bilang linking socio-personal value, ang kagandahang-loob ay isang pagpapahalagang maaaring magamit bilang gabay sa pagtatasa ng kilos na may kinalaman sa pakikipag-ugnayan sa kapwa, at gayundin sa mas malawak na ugnayan tulad ng relasyon ng sarili sa lipunan.

Mahalaga sa pagpapaliwanag ng kagandahang-loob ang kapwa o pakikipagkapwa sapagkat mahirap itong makita kung walang kapwa na pagtutuunan nito (Miranda 1992; Resurreccion 2007; Vinzons at Jose 2013).  Halimbawa, sa pag-aaral na ginawa ni Ron Resurreccion (2007), lumilitaw na ang kusang pagtulong sa kapwa gaya ng pag-asikaso ng papeles ng isang kaibigan, o kaya’y pagpapahiram ng gamit ay ilan lang sa mga kilos na nagpapakita ng kagandahang-loob.

Sa kabilang banda, itinuring naman nina Jose Antonio Clemente et al. (2008) ang kagandahang-loob bilang isang pagpapahalagang matatagpuan sa dimensyong “Sarili-Grupo.”  Ibig sabihin, hindi kinakailangang may interaksyon agad sa kapwa upang maipamalas ang kagandahang-loob.  Ang pagpapahalagang ito ay maaaring magamit na gabay sa kung ano ang mga nararapat na ipakitang kilos, may kapwa man o wala.  Ito ay isang katangiang naipapamalas ng isang tao at nagmumula sa kanyang sarili.  Ngunit maaari pa rin itong gamitin upang tasahin ang mga importanteng interaksyon sa malapit na kapwa gaya ng pamilya o kaibigan.

Ang kagandahang-loob ay bahagyang ipinaliwanag din ni Enriquez (1992) bilang isang konseptong makikita sa pamamagitan ng mga kilos na nagpapakita ng kabutihan o kabaitan.  Ayon sa kanya, maraming kilos ang maaaring magpakita ng kabutihan at kabaitan, ngunit matatawag lamang itong kagandahang-loob kung ito ay kusang nagmumula sa kaibuturan ng puso at walang ibang motibo kundi ang magpakita mismo ng kabutihan.  Sa madaling salita, mahalaga ang pagkukusa at ang motibo sa pagpapakita ng kagandahang-loob.  Binanggit din niyang ang isang taong maituturing na “masamang tao” ay ang isang taong walang utang na loob—isang taong walang pagkilala sa dignidad, karangalan, at kagandahang-loob ng kanyang kapwa.

Bagaman binanggit ni Enriquez ang pagkakaroon ng dimensyong loob-labas ng kagandahang-loob, hindi naman niya ito pinalawig.  Makakatulong sa puntong ito ang iba pang nagsulat tungkol dito. Ayon kay Zeus Salazar (1982), pundamental sa pag-unawa ng pagkataong Pilipino ang ugnayan ng loob at labas.  Bagama’t madalas na may pagpapahalaga sa kung ano ang nasa loob, sinasabing makakamit lamang ang ginhawa at ang pagiging buo ng pagkatao kapag may maayos na pagtatagpo kung ano ang nasa labas at nasa loob.  Iniugnay ni Salazar ang loob sa konsepto ng “budhi” at “konsyensya.”  Ang dalawang ito ang itinuturing na moral na aspekto ng pagkatao.  Ang budhi ang pinanggagalingan ng kapasyahan ng mga kilos, kaya naman, “Ang taong may budhi ay nakakakilala ng kamalian” (Salazar 1982, 90).  Masasabing ang taong may budhi at may konsyensya ay siya ring taong nagtataglay ng “mabuti” at “magandang” loob o kalooban.

Nasa ganitong linya rin ng pagtalakay sina Leonardo Mercado (1974) at Dionisio Miranda (1992) kung saan binigyang-diin nila ang etikal at moral na dimensyon ng kagandahang-loob.  Sinuri ni Mercado (1974) ang iba’t ibang gamit ng salitang loob kasama ng katumbas nitong salita na buut/buot sa Bisaya at nakem sa Ilokano.  Mula sa pagtingin sa mga diksyunaryo at mga panayam, nakabuo siya ng apat na mahalagang klaster: intelektwal, bolisyunal, emosyonal, at etikal.  Ang ikalima o huling klaster ay tinawag niyang miscellaneous na binubuo ng mga salitang hindi pasok sa naunang apat na kategorya.  Ang kagandahang-loob/maayong kabubuti-on/naimbag a panagnakem ay kasama sa etikal na klaster na may iisang kahulugan bilang kabaitan, pagiging mapagbigay, at pagiging mapag-aruga.

Ang kagandahang-loob bilang isang etikal at moral na pagpapahalaga ay nagsisilbing pamantayan ng kung ano ang tama o mali para sa isang tao o grupo ng tao.  Ayon pa kay Miranda (1992), ang pagsasabuhay ng kagandahang-loob ay matatagpuan sa pagiging maunawain, may puso sa kapwa, at sa mga katangian ng “tagasalo.”  Ang pagiging maunawain ay maaaring tumukoy sa pang-unawang ginagamitan ng isip at sa pang-unawang may puso.  Ang ikalawang klase ng pag-unawa ang sinasabing manipestasyon ng kagandahang-loob dahil dito nag-uugat ang pagiging sensitibo at may pagkukusang tumulong.  Ang sumunod na katangian, ang pagkakaroon ng puso para sa kapwa, ay makikita sa isang taong mapagmalasakit, maawain, at mapagpatawad.  Ang ikatlong katangian, ang pagiging “tagasalo,” ay isang penomenang madalas matagpuan sa mga pamilyang Pilipino (Arellano-Carandang 1987).  Ito ang papel na ginagampanan ng isang kasapi ng pamilya, madalas ng nakatatandang anak, kung saan siya ang nagiging sandalan at takbuhan sa oras ng pangangailangan.  Siya ay maaasahan at laging handang magbigay ng tulong sa isang kapamilya.  Para kay Miranda, sentral na katangian ng isang tagasalo ang kagandahang-loob.

Sa pagsusuri namang ginawa ni Rogelia Pe-Pua (2012) sa konsepto ng loob, nakapagtukoy siya ng 19 na porma nito kung saan kasama ang kagandahang-loob.  Aniya, katulad ng kapwa, ang loob ay maituturing ring isang buod na konsepto sa Sikolohiyang Pilipino.  Ang loob ay may lawak at lalim.  Maaari rin itong tumukoy sa pag-iisip, ulirat, alaala, kapasyahan, at pakiramdam.  Tulad ni Enriquez, inilarawan ni Pe-Pua ang isang taong may magandang loob/kalooban bilang mabuti at mabait.  Nagtataglay ito ng dalisay na puso at may mabuting hangarin para sa kapwa.  Sa paglilista ng iba’t ibang porma ng loob, naipakita ni Pe-Pua na ang kagandahang-loob ay may kaugnayan sa iba pang katangian ng loob.  Halimbawa, sinasabing malapit na kamag-anak ng kagandahang-loob ang mabuting loob at bukas ang loob; habang mataas na anyo ng kagandahang-loob ang dakilang loob.  Ang isang taong may mabuting loob ay mabait, dalisay ang puso, matapat, at mahusay makipagkapwa habang ang may bukas na loob ay bukas para sa kapwa, madaling lapitan, matulungin, at mabuti.  Ang taong may dakilang loob ay nagtataglay ng kabayanihan, nagsasakripisyo ng sarili, nag-iisip para sa kabutihan ng nakararami, at mayroong malawak at malalim na pag-iisip.

Mapapansing karamihan sa mga nabanggit na pagtalakay sa kagandahang-loob ay nagmula sa pilosopikal at sikolinggwistik na pagsusuri.  Kung titingnang maigi ang mga ibinigay na kahulugan, tila ba lahat ng magaganda at mabubuting katangian na maaaring taglayin ng isang tao ay maituturing na manipestasyon ng kagandahang-loob.  Kaya itinuring ito ni Miranda (1992) na “quintessential” na pagpapahalagang Pilipino.  Ito ang pinakamatingkad at pinakanatatangi sa mga pagpapahalaga ng ating kultura at sinasabing nagpapakita ng pagiging isang Pilipino.  Taliwas naman ito sa teorya ni Enriquez na may pagturing sa kapwa bilang pinakamahalagang konsepto sa sikolohiya ng mga Pilipino.

Katangi-tangi naman ang pag-aaral ni Resurreccion (2007) sapagkat nangalap siya ng empirikal na datos upang suriin pang mabuti ang kahulugan ng kagandahang-loob.  Sa pamamagitan ng pakikipanayam sa mga eksperto ng iba’t ibang disiplina (tulad ng sikolohiya, wikang Pilipino, relihiyon, at moralidad) at sa grupo ng tao na ipinagpapalagay niyang nagtataglay ng kagandahang-loob (counselor, pari, madre, at volunteer), nakapagpalitaw siya ng tatlong domeyn na itinuring niyang pundasyon ng kagandahang-loob.  Ito ang (a) malasakit, (b) pakikipagkapwa, at (c) malinis na kalooban.  Isang kapansin-pansin sa kanyang pag-aaral ay ang pagturing niya na isang katangian (trait) ang kagandahang-loob sa halip na isang pagpapahalaga (value).  Dagdag din niya, “ang mga katangian ng kagandahang-loob ay mga katangian na hindi inaamin ng isang tao na taglay niya…  Dapat ibang tao ang nakakakita nito.  Ang kagandahang-loob ay iginagawad ng ibang tao” (Resurreccion 2007, 75).  Samakatwid, ang kagandahang-loob ay kailangang naipapamalas sa kilos at ito ay kinikilala ng ibang tao.

ANG KAGANDAHANG-LOOB BILANG ISANG PAGPAPAHALAGA

Isa sa mga puna sa balangkas ni Enriquez ay ang kakulangan nito sa pagpapalawig sa pakahulugan ng mga pagpapahalagang Pilipino.  Mas lalo pa, hindi niya tinalakay kung ano ba ang ibig sabihin ng “pagpapahalaga” (Clemente et al. 2008).  Mahalagang maunawaan ito upang magkaroon din ng linaw kung paano mahusay na mapag-aaralan at susukatin ang mga pagpapahalagang kanyang nabanggit.

Ang pagpapahalaga ay tumutukoy sa mga konsepto at paniniwalang ginagamit na gabay sa pagtatasa ng kung ano ang nararapat at katanggap-tanggap na kilos para sa isang kultura (Jocano 1997).  Sapagkat nakabatay ito sa kultura, ipinagpapalagay na mayroong mga pagkakasundo sa mga kasapi ng isang kultura kung ano ang katanggap-tanggap na kilos o naisin.  Iniugnay ni F. Landa Jocano (1997) ang pagpapahalaga sa konsepto ng “pamantayan.”  Sa ganitong pagpapakahulugan, ang mga pagpapahalaga ang nagsisilbing sukatan sa pinakamahusay at pinakamataas na anyo ng asal at pag-uugali.  Kapag may paglabag sa mga pagpapahalaga, inaasahang makakaani ng negatibong reaksyon mula sa mga kasapi ng isang kultura at sa ilang pagkakataon ay maaaring makatanggap ng kaparusahan.

Ilan sa mga komprehensibong pagbabalangkas tungkol sa mga pagpapahalaga ay nagmula sa mga kros-kultural na pag-aaral sa sikolohiya.  Isa na rito ang “theory of basic human values” ni Shalom Schwartz.  Kaiba kay Jocano, hindi agad ikinabit ni Schwartz ang mga pagpapahalaga sa kultura (Schwartz 2014) bagaman itinuturing niyang pinakamahalagang ugat ito.  Ang mga pagpapahalaga, ayon sa kanya, ay may limang kalikasan: (a) ito ay mga konsepto at paniniwalang, (b) tumutukoy sa mga kaaya-aya at makabuluhang tunguhin o kilos, (c) walang pinipiling partikular na sitwasyon, (d) ginagamit na gabay sa pagpili at pagsusuri ng mga kilos at karanasan, at (e) nakasaayos batay sa kung gaano ito kaimportante sa isang tao o grupo ng tao (Schwartz at Bilsky 1990; Schwartz 2006).

Naniniwala si Schwartz na may sampung pangunahing pagpapahalaga na makabuluhan sa alinmang kultura kaya itinuturing niya ang mga ito na “halos unibersal.”  Ang sampung ito ay ang: self-direction (pagpapahalaga sa sariling pag-iisip at pagkilos—pagpili, paglikha, at pagtuklas ng mga bagay o karanasan), stimulation (kasiglahan, pagpapahalaga sa di-pangkaraniwan at interesanteng pagsubok sa buhay), hedonism (sarap o kaya’y pagtugon sa sariling ginhawa), achievement (pagkamit ng personal na tagumpay sa pamamagitan ng pagpapamalas ng kahusayang tugma sa pamantayan ng lipunan), power (karangalan, pagkilala ng lipunan, pagkakaroon ng kontrol sa tao at yaman), security (pagpapahalaga sa kaligtasan, kaayusan, at katiwasayan ng lipunan, relasyon, at sarili), conformity (pakikibagay ng kilos at kagustuhan, pag-iwas sa maaaring makasama o makasakit sa iba at sa mga paglabag sa inaasahan ng lipunan), tradition (paggalang, komitment, at pagtanggap sa mga paniniwala at nakagawian ng sariling kultura o relihiyon), benevolence (pagpapanatili at pagsusulong ng kapakanan ng ibang tao, lalo na ang malalapit sa sarili), at universalism (pag-unawa, pagkilala, at pag-iingat sa kapakanan ng lahat ng tao, maging ng kalikasan) (Schwartz 2006).  Ang sampung nabanggit na pagpapahalaga ay sinasabing matatagpuan sa maraming kultura, kundi man sa lahat, at nag-iiba lamang sa antas o tindi ng pag-eendorso sa mga ito.  Kung si Enriquez ang ating pagbabatayan, maaaring ipagpalagay na pinakamakubuluhan sa ating kultura ang benevolence at universalism dahil sa pinakamalapit na ugnayan nito sa pakikipagkapwa at kagandahang-loob.  Halimbawa, binanggit niya na ang kapwa at pakikipagkapwa ang tanging mga konseptong sumasaklaw sa “outsider” (ibang tao) at sa “one of us” (hindi ibang tao) (Enriquez 1978).

Batay sa mga nabanggit na kahulugan ng pagpapahalaga, maaaring sabihing konsistent naman dito si Enriquez sa kanyang konseptwalisasyon ng kung ano ang pagpapahalagang Pilipino kahit hindi niya ito direktang ipinaliwanag.  Halimbawa, makailang ulit niyang binigyang-diin ang pagturing sa isang tao bilang isang “masamang tao” kapag ito ay hindi nagpapakita ng pakikipagkapwa, pagtanaw ng utang na loob, o hiya.  Gayundin, malinaw siya sa pagsasabing ang mga pagpapahalagang sumasalamin sa pagkataong Pilipino ay nakasaayos sa isang sistema kung saan itinuturing niyang sentro ang kapwa at ang iba pang pagpapahalaga ay nag-uugat mula rito.

Maituturing bang isang pagpapahalaga ang kagandahang-loob?  Kung pagbabatayan ang moral at etikal na aspekto ng kagandahang-loob, masasabing isa itong pagpapahalaga dahil sa ginagamit itong gabay sa mga angkop na kilos.  Sa pag-aaral naman nina Clemente et al. (2008), tinanong nila ang isang grupo ng mga kabataan tungkol sa mga pagpapahalagang kanilang itinuturing na importante sa kanilang buhay.  Nakakuha ang kagandahang-loob ng pinakamataas na mean rating, bagaman wala itong significant statistical difference sa mga pagpapahalagang tulad ng katarungan at pakikipagkapwa.  Ibig sabihin, kasama ang katarungan at pakikipagkapwa, itinuturing ng mga kabataang kalahok ang kagandahang-loob hindi lang bilang isang pagpapahalaga, kundi isa sa mga pinakaimportanteng pagpapahalagang gumagabay sa kanilang buhay.

Sa kabuuan, ang kagandahang-loob ay isang pagpapahalagang may kaugnayan sa kapwa o pakikipagkapwa.  Ang mga manipestasyon nito ay naipapakita sa kabutihang nakatuon sa kapwa.  Ang kagandahang-loob din ay may dimensyon ng loob-labas: ang taong nagpapahalaga sa kagandahang-loob ay may pagkilala sa kung ano ang tama o mali, angkop o hindi angkop, at isinasabuhay niya ito sa kanyang mga kilos. Panghuli, ang mga katangiang itinuturing na pundasyon ng kagandahang-loob ay malasakit, pakikipagkapwa, at kalinisang-loob.  Matutunghayan sa Pigura 1 ang sintesis ng mga kahulugan at katangiang iniuugnay sa kagandahang-loob.

Pigura 1. Mga Kahulugan at Konseptong Kaugnay
ng Kagandahang-Loob Ayon sa Literatura

Galano 1

Nahahati sa dalawang pag-aaral ang kasalukuyang pananaliksik.  Pangunahing layunin nito ay makapagbigay ng empirikal na suporta sa mga tinalakay na depinisyon ng kagandahang-loob.  Sa unang pag-aaral, susuriin ang mga katangian at konseptong iniugnay sa kagandahang-loob at titingnan kung tugma ba ito sa pagkakaunawa at pagpapakahulugan ng mga kabataan.  Susuriin kung makabuluhan ba para sa kanila ang mga tinukoy na pundasyon ng kagandahang-loob.  Partikular na pakay ang makabuo ng konseptwal at biswal na representasyon ng mga konseptong nabanggit.  Sa ikalawang pag-aaral, susuriin ang kagandahang-loob sa pamamagitan ng paghahambing nito sa mga unibersal na pagpapahalaga na tinukoy sa teorya ni Schwartz.  Makakatulong ito upang mabigyan ng pagpapatibay (validation) ang mga tinalakay na pagpapakahulugan tungkol sa kagandahang-loob.

PAG-AARAL 1:
PAGSUSURI SA MGA KONSEPTO AT KATANGIANG INIUUGNAY SA
KAGANDAHANG-LOOB 

Kalahok

Isang daan at tatlong (103) mag-aaral ng University of the Philippines (UP) Los Baños, Laguna na kumukuha ng kursong General Education sa Sikolohiya noong Ikalawang Semestre ng 2013-2014 ang naging kalahok sa unang pag-aaral.  Ang range ng kanilang edad ay 16-21 taong gulang (M = 17.91, SD = 1.27).  Walumpu’t anim sa kanila ay babae (83.50%) at 17 naman ay lalaki (16.50%).  Ang 97 sa kanila ay nag-ulat na Filipino (94.17%) ang wikang madalas gamitin, habang dalawa ang Cebuano (.02%), dalawang Ingles (.02%), isang Bikol (.01%), at isang Kapampangan (.01%).  Ang paglahok sa pag-aaral ay boluntaryo.

Instrumento

Ang mga kalahok ay sumagot ng isang palatanungan kung saan susuriin nila ang isang konsepto o katangian batay sa kanilang sariling pagtatasa sa kaugnayan nito sa kagandahang-loob.  Ang unang bahagi ay naglalaman ng kanilang demograpikong impormasyon.  Sa ikalawang bahagi ay nakalagay ang mga sumusunod na panuto: “Basahing mabuti ang bawat aytem sa ibaba.  I-rate ang mga ito batay sa iyong pagkakaunawa sa konsepto ng KAGANDAHANG-LOOB.”  Ang pagbibigay ng rating ay ginamitan ng 1-6 na iskalang Likert (1 – walang kaugnayan; 6 – may kaugnayan sa konsepto ng kagandahang-loob).  Mayroong 47 aytem na kasama sa palatanungan.  Karamihan sa mga aytem na ito ay nagmula sa pag-aaral ni Resurreccion (2007) tungkol sa pundasyon ng kagandahang-loob at dinagdagan ng ilan pang nagmula sa ibang literatura.  Ilan sa mga halimbawa ay malasakit, respeto sa ibang tao, pagiging sensitibo, at nag-aalay ng serbisyo.

Ang palatanungan ay pinasagutan sa loob ng klase.  Bago ito ipinamahagi ay ipinaliwanag muna ang paksa at layunin ng pag-aaral.  Binigyan ng 15-20 minuto ang mga kalahok upang sumagot.  Pagkatapos ay kinolekta ito at nag-imbita kung may katanungan ba tungkol sa pag-aaral at sa kanilang sinagutan na palatanungan.

Pag-aanalisa ng Datos

Ang nakalap na datos ay sinuri gamit ang programang Statistical Package for Social Sciences (SPSS).  Kinuha ang mean rating ng bawat aytem at isinalang ito sa multidimensional scaling (MDS).  Ang MDS ay isang metodong ginagamit upang maipakita ang sikolohikal na ugnayan ng mga konsepto gamit ang euclidan distance model (Cipres-Ortega 2003).  Kapag mas malapit ang konseptwal na ugnayan ng dalawang konsepto, dapat ay mas malapit din ang distansya nila sa isa’t isa sa isang multidimensional na espasyo.  Inaasahang ang mga magkakaugnay na konsepto ay mapapabilang sa isang grupo o klaster.  Ginamit ang opsyon na ALSCAL ng SPSS para sa pag-aaral na ito.  Nagsagawa muna ng recoding ng mga variable (i.e., ang nakakuha ng rating na 6 ay pinalitan ng 1, ang 5 ay ginawang 2, atbp.) upang makatugon sa kahingian ng SPSS.

Kung tugma ang pagpapakahulugan ng mga kalahok sa domeyn na tinukoy ni Resurreccion (2007), inaasahang makakabuo rin ng tatlong pangkat na nagtataglay ng mga konseptong kanyang tinalakay kasama ang iba pang kaugnay na konsepto o katangian ng kagandahang-loob na binanggit sa itaas.

Resulta at Diskusyon

Lahat ng konsepto at katangiang kasama sa sinuri ng mga kalahok ay nakakuha ng mataas na mean rating, ang range ay 4.16 hanggang 5.56.  Makikita sa Hanayan 1 na ang “malasakit” ang nakakuha ng may pinakamataas na mean rating.  Ibig sabihin, itinuturing ito ng mga kalahok na pinakamalapit na indikasyon ng kagandahang-loob.  Ito ay tugma sa naging obserbasyon ni Resurreccion (2007).  Ang ilan pang nakakuha ng mataas na rating ay “respeto,” “nagbibigay ng tulong na walang kapalit,” “malinis na prinsipyo,” at “may inisyatibong tumulong.”  Ang mga nakakuha naman ng mababang rating ay “malaya” (M = 4.16), “hindi nang-aabala ng ibang tao” (M = 4.22), “nakakahanap ng kaligayahan sa iba” (M = 4.28), “may tiwala sa sarili” (M = 4.43), at “hindi gumagawa ng mali” (M = 4.68).  Kapuna-punang nakakuha ng pinakamababang rating ang “malaya” sapagkat kung babalikan, sa kagandahang-loob inuugat ni Enriquez ang pagpapahalaga sa kalayaan.  Gayumpaman, hindi agad masasabing tuluyang malayo ang ugnayan nila sa isa’t isa dahil posibleng epekto lang ito ng paggamit ng salita.  Posibleng mas makita ang ugnayan nila kung “pagmamahal/pagpapahalaga sa kalayaan” ang ginamit sa palatanungan.

Hanayan 1. Mean Rating ng mga Konsepto o Katangian
Batay sa Lapit ng Ugnayan Nito sa Kagandahang-loob

Galano 1

Makikita naman sa Pigura 2 na nakabuo ng apat na klaster ng mga salita matapos itong isalang sa MDS.  Tanging ang mga nakakuha ng mean rating na 5.00 pataas ang isinama sa pagsusuri.  Ang lumitaw na pagpapangkat ay kaiba sa tatlong domeyn ng pundasyon ng kagandahang-loob na tinukoy ni Resurreccion (2007).  Makikita sa Hanayan 2 ang mga konseptong nakapaloob sa bawat klaster.  Ang Klaster A (Marangal-Maunawain) at B (Magalang-Matapat) ay kinabibilangan ng mga konsepto at katangiang may kinalaman sa kalinisan ng kalooban.  Sa wikang Filipino, ang paggamit ng salitang “malinis” ay nangangahulugan ng pagiging “dalisay,” “malinaw,” o “walang bahid ng dumi.”  Kapag ginagamit na ito bilang katangian ng loob, nagpapakita na ito ng moral na aspekto ng pagkatao (Miranda 1992).  Ang taong may malinis na kalooban ay nakakakilala ng tama at mali at naninindigan para rito.  Ang pagiging marangal at matapat ang pinakamalapit na manipestasyon ng kalinisan ng loob ayon kay Miranda.  Kung nakabuo ng magkahiwalay na pangkat ang Klaster A at B, may pagkakaiba ba sila?  Isang posibleng pagkakaiba nila ay ang lawak at antas ng kanilang saklaw.  Halimbawa, ang “marangal” ay may kinalaman sa pagiging buo ng dignidad ng isang tao (Enriquez 1992) na tila mas malawak na konsepto kumpara sa “respeto” na maaaring makita naman sa paggalang o pagiging magalang.

Ang ikatlo at ikaapat na klaster naman ay kinabibilangan ng mga konseptong may kaugnayan sa pakikipagkapwa.  Sa Klaster C (Kabutihan sa Kapwa), mapapansing tumutukoy ito sa mas malawak na konsepto o kilos na maaaring hindi agad maikabit sa pakikipagkapwa habang ang Klaster D (Malasakit at Pagtulong sa Kapwa) naman ay tumutukoy sa mas ispesipikong kilos o katangian ng pakikipagkapwa.  Pasok din sa Klaster C ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng utang na loob at lakas ng loob.

Pigura 2. Biswal na Representasyon ng Relasyon
ng mga Konseptong May Kaugnayan sa Kagandahang-loob

Galano 2

Hanayan 2. Apat na Klaster ng mga Katangiang May Kaugnayan
sa Kagandahang-loob Batay sa Pagpapangkat na Lumabas
sa Multidimensional Scaling

Galano 2

Mapapansing ang “malasakit,” na unang itinuring ni Resurrecion (2007) na may isang sariling domeyn, ay nakapaloob na ngayon sa isang mas malaking pangkat kasama ang mga konsepto at katangiang nagpapamalas ng pakikipagkapwa.  Maaaring sabihing ang pagpapamalas ng malasakit, maging kilos man o katangian, ay laging may pinagtutuunan at madalas itong nakakabit sa interaksyon sa kapwa.  Hindi naman ito naiiba sa naunang panukala ni Miranda (1992).

Makikitang pinakamarami pa rin sa mga konseptong nagpapakita ng kagandahang-loob ay may kinalaman pa rin sa pakikipagkapwa at mabuting pakikitungo sa kapwa.  Ang pinakamatingkad na temang lumalabas sa mga ito ay may kinalaman sa pagtulong (e.g., pagtulong na walang inaasahang kapalit, inisyatibo at kahandaang tumulong, pag-aalay ng serbisyo).  Marahil ay tama si Enriquez sa pagbibigay importansya sa pagtulong (generosity) bilang manipestasyon ng kagandahang-loob.

Lumilitaw na bagama’t hindi naging kaparehas ang bilang ng mga klaster sa naunang tatlong domeyn na itinuring na mga pundasyon ng kagandahang–loob, makikita pa rin ang mga ito sa mga lumabas na tema: ang domeyn na kalinisang-loob ay makikita sa Klaster A at B habang ang domeyn na pakikipagkapwa ay nasasalamin naman ng Klaster C at D.  Ngunit sa halip na tingnan bilang mga domeyn ang apat na ito, mas makabuluhan kung ituturing na nakapaloob ang mga ito sa mas malawak pang tema—ang dimensyon ng loob at labas.  Ang Klaster A at B ang tumutukoy sa “loob” na dimensyon ng kagandahang-loob.  Ito ang moral at etikal na gabay ng kilos.   Katulad ng tinalakay sa itaas, makikita sa dimensyong ito ang mga katangiang maaaring taglayin ng isang taong may pagpapahalaga sa kagandahang-loob.  Ginagamit niyang gabay ang mga katangiang ito, may presensya man ng kapwa o wala.  Ang Klaster C at D naman ang “labas” na dimensyon ng kagandahang-loob sapagkat mas madali itong maipamalas sa pamamagitan ng interaksyon sa kapwa.

Sa halip rin na tingnan bilang distinct na mga kategorya, dapat ituring ang mga klaster bilang isang kontinuum o dimensyon kung saan ang loob at labas ay may dinamikong ugnayan sa isa’t isa.  Kumbaga, hindi lang sapat na maging malinis ang kalooban o kaya’y taglayin ang mga magandang katangian kundi ay dapat maisabuhay rin ito, at ang isang posibleng paraan ay ang pagmamalasakit at pagtulong sa kapwa.  Ito marahil ang tinutukoy ni Enriquez (1992, 57) na “pagkamakatao na nag-uugat sa pakikipagkapwa.”

PAG-AARAL 2:
PAGSUSURI SA KORELASYON NG KAGANDAHANG-LOOB SA IBA PANG PAGPAPAHALAGA

Kalahok

Mayroong 177 na mag-aaral ng UP Los Baños ang lumahok sa ikalawang pag-aaral.  Kumukuha sila ng kursong “Buhay at mga Akda ni Rizal” noong Tag-init ng 2014.  Ang range ng kanilang edad ay 16-21 taong gulang (M=18.13, SD=1.03).  Isang daan at labing-tatlo ay babae (63.8%) at 64 ang lalaki (36.2%).  Ang 169 sa kanila ay nag-ulat na Filipino (95.48%) ang wikang madalas na gamitin, habang ang apat naman ay Ingles (2.26%), dalawang Ilokano (1.13%), isang Bisaya (.56%), at isang Kapampangan (.56%).  Katulad ng unang pag-aaral, ang paglahok sa ikalawang pag-aaral ay boluntaryo rin.

Instrumento

Ang mga kalahok ay sumagot ng palatanungan na may tatlong bahagi.  Ang unang bahagi ay naglalaman ng mga tanong tungkol sa kanilang demograpikong impormasyon.  Ang ikalawang bahagi ay ang maikling bersyon ng Portrait Values Questionnaire (PVQ) at ang ikatlo ay isang iskala ng kagandahang-loob.

Ang PVQ ay binuo ni Schwartz upang sukatin ang sampung pagpapahalagang tinalakay sa itaas.  Naglalaman ito ng 21 aytem na nakalahad sa Ingles.  Magbibigay ng rating ang mga kalahok kung gaano sila kasingtulad sa mga taong inilalarawan sa bawat aytem.  Ang rating ay nakabatay sa 1-6 na iskalang Likert (1 – “very much like me”; 6 – “not like me at all”).  Ilan sa halimbawa ng mga aytem ay “Thinking up new ideas and being creative is important to him.  He likes to do things in his own original way (item 1, self-direction)” at “It’s important to him to show his abilities.  He wants people to admire what he does (item 4, achievement).”  Ang PVQ ay nasubok na sa iba’t ibang kultura kabilang ang Pilipinas (e.g., Liem et al. 2011).

Ang iskala ng kagandahang-loob ay sariling dinebelop ng mananaliksik mula sa resulta ng unang pag-aaral.  Ito ay naglalaman ng 16 na aytem na nakasulat sa Filipino at naglalaman ng mga konsepto at katangiang nakakuha ng pinakamataas na mean rating (i.e., malapit ang ugnayan sa kagandahang-loob).  Ang pagkakalahad ng bawat aytem ay itinulad sa PVQ ni Schwartz.  Sa ganitong paglalahad, naikukumpara ng mga kalahok ang taong nasa paglalarawan (portrait) sa kanilang sarili sa halip na ang kanilang sarili sa taong inilalarawan.  Sa gayon, ang aspektong “ipinapakita” lamang ng paglalarawan, i.e., ang pagpapahalaga, ang pagtutuunan ng pansin ng mga kalahok sa kanilang pagsagot (Schwartz 2006).  Ang mga taong inilalarawan sa bawat aytem ay nagpapakita ng kanilang mga pinahahalagahan o naisin sa buhay, sa halip na taglay na katangian.  Ilan sa halimbawa ng aytem ay “Ang pagtulong ay mahalaga sa kanya.  Hangga’t maaari, siya ay kusang tumutulong kahit hindi ito hinihingi” (aytem 6) at “Ang pag-aalay ng serbisyo sa kapwa ay mahalaga para sa kanya.  Handa siyang ibahagi ng libre ang anumang kakayahan na meron siya” (aytem 13).  Ang mga kalahok ay magbibigay ng rating sa mga paglalarawan, kung gaano ito kalapit o kalayo sa kanilang sarili, gamit ang 1-6 na iskalang Likert (1 – ganitong-ganito ako; 6 – hinding-hindi ako ganito).  Ang iskala ay may internal consistency na Cronbach’s alpha = 0.893.  Katulad ng unang pag-aaral, ang palatanungan ay pinasagutan sa loob ng klase.

Pag-aanalisa ng Datos

Dalawang kalahok (1.13%) ang hindi isinama sa pag-aanalisa ng datos dahil hindi nila nakumpletong sagutan ang palatanungan.  Upang makuha ang indeks ng kagandahang-loob, kinompyut ang mean score ng kanilang sagot sa 16 na aytem.  Gamit ang SPSS, kinuha ang correlation ng kagandahang-loob sa sampung pagpapahalaga ni Schwartz.  Upang maisakatuparan ito, kinuha muna ang “centered score” ng mga kalahok sa bawat pagpapahalaga.  Ibig sabihin, kinompyut muna ang kabuuang mean rating ng mga kalahok sa 21 aytem at ibinawas ito sa mean ng bawat isa sa 10 pagpapahalaga.  Ginawa ito upang maiwasan ang tinatawag ni Schwartz na “bias” sa pagsagot ng iskala.  Sinasalamin ng “centered score” ang pagiging isang buong sistema ng mga nabanggit na sampung pagpapahalaga.

Batay sa teorya at paglalarawan ng mga nabanggit na pagpapahalaga ni Schwartz, inaasahang makakakuha ng significant positive correlation sa pagitan ng kagandahang-loob at ng universalism at benevolence na mga pagpapahalaga.  Kung babalikan, ang dalawang ito ay tumutukoy sa mga naisin at tunguhing nagpapakita ng pagkilala at pagsulong sa kapakanan ng ibang tao, kasama na ang kalikasan (tinatawag ring “self-transcendence values”).  Partikular na halimbawa ng universalism ay pagkakapantay-pantay, panlipunang katwiran, at kapayapaan habang ang benevolence naman ay pagkamatulungin, pagiging matapat, at mapagpatawad.  Sa paglalarawan ay makikita ang pagkakaugnay ng dalawa sa mga katangiang tumutukoy rin sa kagandahang-loob.

Resulta at Diskusyon

Lumilitaw sa resulta (Hanayan 3) na mataas ang pag-endorso ng mga kabataang kalahok sa kagandahang-loob.  Sa sampung pagpapahalaga naman ni Schwartz, ang universalism at benevolence ang nakakuha ng dalawang pinakamataas na pag-eendorso.  Ganito rin ang natagpuang resulta nina Jay Yacat et al. (2011) sa kanilang pag-aaral sa pagpapahalaga ng mga kabataan kaugnay ng bolunterismo.  Sa naunang obserbasyon naman ni Schwartz (2006), natukoy na may konsensus sa iba’t ibang kultura sa pagturing sa benevolence at universalism bilang una at ikalawang pinakaimportanteng mga pagpapahalaga.  Ipinaliwanag niyang nag-uugat ito sa ating batayang pangangailangang panatilihin ang kooperasyon sa grupong ating kinabibilangan at sa mas malawak pang mga ugnayan (i.e., lipunan, sangkatauhan).  Ang kaibahan lang sa kasalukuyang pag-aaral, mas mataas ang pag-eendorso sa universalism kumpara sa benevolence.  Mataas din ang pag-eendorso ng mga kalahok sa stimulation at security, habang pinakamababa naman ang power na sinundan ng tradition.

Hanayan 3. Correlation sa Pagitan ng Kagandahang-loob
at ng 10 Unibersal na Pagpapahalaga ni Shalom Schwartz

Galano 3

Tulad ng inaasahan, nakakuha ng makabuluhan at positibong correlation sa pagitan ng kagandahang-loob at universalism at benevolence bagaman masasabing mahina hanggang katamtaman lang ang kanilang ugnayan.  Katulad ng nabanggit, ang dalawang nauna ay itinuturing na “self-transcendence values.”  Ang pagkakaroon ng ganitong pagpapahalaga ay hindi taliwas sa tunguhin ng kagandahang-loob.  Parehas ang mga ito na nakatuon sa kapakanan ng kapwa sa halip ng sarili.  Ang kaibahan ng benevolence at universalism ay nasa lawak ng grupong kanilang saklaw.  Ang nauna ay tumutukoy sa mas malalapit na kapwa—mga grupong ating kinabibilangan tulad ng pamilya at kaibigan habang ang isa naman ay tumutukoy sa mas malawak at malaking abstrak na grupo tulad ng lipunan o kaya’y kapwa-Pilipino.

Dalawa pang nakakuha ng positibong ugnayan sa kagandahang-loob ay ang conformity at tradition.  Bagama’t hindi ito inaasahan, nakapagbigay naman ito ng makabuluhang pagninilay tungkol sa kagandahang-loob.  Ang dalawang nabanggit ay may kinalaman sa pagpapanatili ng maayos at maaliwalas na relasyon sa pagitan ng sarili at ng grupong kinabibilangan, o sarili at sa tradisyon ng kultura at relihiyon.  Ang kanilang mahina ngunit significant na correlation sa kagandahang-loob ay maaaring magpakita rin ng ganitong kalikasan.  Partikular na halimbawa ng conformity ay ang paggalang at respeto sa nakatatanda, habang mapagkumbaba naman sa tradition—mga katangiang tugma rin sa kagandahang-loob.

Mapapansin din ang negatibong correlation sa iba pang pagpapahalaga tulad ng self-direction, hedonism, achievement, at power.  Hindi naman ito kataka-taka sapagkat ang tatlong huli ay tumutukoy sa tinatawag ni Schwartz na “self-enhancement values.”  Ibig sabihin, ang pagsusulong nito ay nakapokus sa pagpapabuti ng sarili, na posible namang makasagabal sa kapakanan ng kapwa.  Gayundin ang self-direction na ang pangunahing layunin ay nakatuon sa autonomiya at pagkakaroon ng sariling pag-iisip at kilos.

PANGKALAHATANG PAGTATASA

Ipinakita sa dalawang pag-aaral ang kahulugan at kalikasan ng kagandahang-loob bilang isang pagpapahalaga.  Tumugma sa resulta ng unang pag-aaral ang naunang konseptwalisasyon ni Enriquez tungkol sa kagandahang-loob—na ito’y may dimensyon ng loob at labas at ito ay may malapit na kaugnayan sa pakikipagkapwa.  Hindi perpekto ang modelong nabuo mula sa MDS ngunit sapat na ito upang maipakita ang aspektong loob at labas ng kagandahang-loob.  Katulad din ng tinalakay sa literatura, ang pinakamagandang halimbawa ng kongkretong pagsasabuhay ng kagandahang-loob ay ang pagmamalasakit at pagtulong sa kapwa.  Sa dami ng kaugnayan ng pakikipagkapwa at kagandahang-loob sa isa’t isa, maaaring tanungin, magkaiba kaya silang sikolohikal na konstrak?  Kung partikular na mga kilos ang susuriin, magkaiba ang pakikipagkapwa at kagandahang-loob (Manalastas 2009).  Eksklusibo sa kagandahang-loob ang mga kilos na nagpapakita ng pagpapahalaga sa pamilya, trabaho, at pananampalataya habang nakasentro naman sa interpersonal na pakikipag-ugnayan ang pakikipagkapwa.

Maihahambing din ang nabuong modelo ng MDS sa konseptwalisasyon ng kagandahang-loob na tinalakay sa literatura at makikita sa Pigura 1.  Sa unang tingin, halos may pagtutugma ang mga konsepto at pagpapakahulugan na makikita sa dalawang modelo.  Maoobserbahang ang kabutihan, malasakit, at pakikipagkapwa ay matatagpuan sa parehas na modelo.  Ang tatlong ito na naunang tinukoy ni Enriquez at ng iba pa na kasingkahulugan ng kagandahang-loob ay naging maigting din sa pagpapakahulugan ng mga kabataan.  Masasabing kaiba naman ang kasalukuyang modelo dahil tinitingnan nito ang kagandahang-loob na may dalawang dimensyon at apat na klaster sa halip na dalawang kategorya lamang (i.e., pagpapahalaga vs. katangian).  At kung ang loob ng tao ay mayroong lawak, lalim, at laman (Alejo 1990), gayundin ang kagandahang-loob.  Ang mga partikular na kilos at katangiang nakapaloob sa bawat klaster ay maaaring tumukoy sa lawak at lalim ng kahulugan ng kagandahang-loob.

Pinatunayan ng ikalawang pag-aaral na ang kagandahang-loob ay isang pagpapahalagang nakasentro sa pagkilala at pagsusulong sa kapakanan ng kapwa.  Ang pagkakaroon ng ugnayan nito sa universalism at benevolence na mga pagpapahalaga ay nagpapahiwatig na sinasaklaw nito ang parehong malawak na relasyon sa tao at sa mas maliit na grupo tulad ng pamilya.  Sa madaling salita, ang ibang tao at hindi ibang tao (Enriquez 1978, 1992).  May implikasyon din ito sa tinatawag ni Schwartz (2007) na “moral inclusiveness”—kanino natin nakikita ang aplikasyon ng pagkakapantay-pantay, katwiran, at pagtatasa sa tama at maling pagkilos.  Ang pagbibigay ng importansya sa universalism ay nangangahulugan ng mas malawak (sa lahat ng tao, kilala man o hindi) na aplikasyon habang sa benevolence ay mas maliit o makitid (pamilya, kaibigan, at iba pang grupong kinabibilangan).  Kung parehas itong pinahahalagahan, ang moral na aspekto ay dapat na isinasabuhay sa parehas na grupo.  Masasalamin sa kagandahang-loob na ang moral na aspekto nito ay tumutukoy sa ugnayan ng indibidwal sa kanyang maliit na grupo, gayundin sa mas malawak na grupo.

Nabanggit na ang mga pagpapahalaga, tulad ng kagandahang-loob, ay dapat naipapakita sa kilos (Miranda 1992; Resurreccion 2007).  Bagama’t natukoy sa papel na ito kung ano ang mga makabuluhang kilos na nagpapamalas ng kagandahang-loob, hindi naman masasabing kapag ang isang tao ay nagtataglay ng ganitong pagpapahalaga ay agad na nitong maipapakita ang kaakibat na kilos.  Dalawang mahalagang katangian ng mga pagpapahalaga ay ang tinatawag na “accessibility” at “activation” nito.  Kailangang maging malay o pinaaalalahanan ang isang tao sa kanyang mga pagpapahalaga upang laging maipakita o maisabuhay ito (e.g., tingnan ang Roccas 2003; Bardi at Schwartz 2003).  Malawak ang pagtalakay sa dalawang konseptong ito na lagpas na sa sakop ng kasalukuyang papel ngunit mahalagang mabanggit dahil sa implikasyon nito sa edukasyon at sa pagpapalaki ng bata.

Hindi pangunahing layunin ng kasalukuyang pananaliksik ang makabuo ng iskala ngunit nakatulong ito upang matugunan ang pangangailangang masukat ang kagandahang-loob at masuri ang ugnayan nito sa mga pagpapahalaga na gumagamit ng ibang balangkas.  Ginamit ang resulta ng unang pag-aaral sa pagbubuo ng iskala.  Bagaman nakakuha ito ng katanggap-tanggap na alpha reliability, kinikilala ng mananaliksik ang mga posibleng kahinaan nito.  Kailangang magkaroon ng mas masusi pang pag-aaral upang masuri ang reliability, validity, at social desirability ng iskala.  Panghuli, binibigyang-diin ding ang resulta ng ikalawang pag-aaral sa itaas ay sumusukat sa personal at indibidwal na pagpapahalaga ng mga kalahok.  Hindi tinanong ng mananaliksik sa mga kalahok kung gaano kahalaga o makabuluhan ang mga ito sa kulturang Pilipino.  Kailangan ng ibayong ingat sa pagbibigay ng interpretasyon kung kultural na lebel ang pag-uusapan.  Magandang direksyon din ang pagtatasa sa kagandahang-loob sa kultural na lebel upang tunay na makapag-ambag sa pagdadalumat ng pagkatao at pagpapahalagang Pilipino.

Mga Sanggunian

Aguiling-Dalisay, G.H., J.A.Yacat, at A.M. Navarro (2004).  Extending the self: Volunteering as pakikipagkapwa.  Quezon City: Center for Leadership, Citizenship, and Democracy (CLCD), University of the Philippines (UP) National College of Public Administration and Governance (NCPAG).

Alejo, A.E. (1990).  Tao po! Tuloy! Isang landas ng pag-unawa sa loob ng tao.  Quezon City: Office of Research and Publications, Ateneo de Manila University.

Arellano-Carandang, M.L. (1987).  Filipino children under stress: Family dynamics and therapy.  Quezon City: Ateneo De Manila University Press.

Bardi, A. at S.H. Schwartz (2003).  Values and behavior: Strength and structure of relations.  Personality and Social Psychology Bulletin, 29 (10), 1207-1220.

Bernardo, A.B.I. (1997).  Psychology research in the Philippines: Observations and prospects.  Philippine Journal of Psychology, 30 (1), 39-58.

Cipres-Ortega, S. (2003).  Ang larangang leksikal: Kalakaran at paraan.  Nasa L.F. Antonio at L. Tiamson-Rubin (mga pat.), Sikolohiya ng Wikang Filipino.  Quezon City: C & E Publishing, Inc., 103-127.

Clemente, J.A. (2011, Enero-Hunyo).  An empirical analysis of research trends in the Philippine Journal of Psychology: Implications for sikolohiyang Pilipino.  Philippine Social Science Review, 63 (1), 1-34.

Clemente, J.A., D. Belleza, A. Yu, E.V.D. Catibog, G. Solis, at J. Laguerta (2008).  Revisiting the kapwa theory: Applying alternative methodologies and gaining new insights.  Philippine Journal of Psychology, 41 (2), 1-32.

Enriquez, V.G. (1992).  From colonial to liberation psychology: The Philippine experience.  Quezon City: University of the Philippines Press.

Enriquez, V.G. (1978, Enero-Disyembre).  Kapwa: A core concept in Filipino social psychology.  Philippine Social Sciences and Humanities Review, 42 (1-4), 100-108.

Jocano, F.L. (1997).  Filipino value system: A cultural definition.  Quezon City: PUNLAD Research House.

Liem, G.A.D., A.J. Martin, E. Nair, A.B.I. Bernardo, at P.H. Prasetya (2011).  Content and structure of values in middle adolescence: Evidence from Singapore, the Philippines, Indonesia, and Australia.  Journal of Cross-Cultural Psychology, 42 (1), 146-154.

Manalastas, E.J. (2009, Agosto 13-15).  Acts of pakikipagkapwa: A proposal using the Act-Frequency Approach.  Di-nalathalang papel, 47th Annual Convention of the Psychological Association of the Philippines (PAP), Dumaguete City, Philippines.

Mercado, L. (1974).  Elements of Filipino philosophy.  Tacloban City: Divine Word University Publications.

Miranda, D.M. (1992).  Buting Pinoy: Probe essays on value as Filipino.  Manila: Logos Publications.

Ong, M.G. at A.C. Aguirre (2003).  Bridging the gaps in childrens work: NGOs strategies in collaborating with LGUs – Documenting the best practices of Lunduyan and NMPC.  Nasa Save the Children UK at University of the Philippines (UP) Center for Integrative and Development Studies (CIDS) Pychosocial Trauma and Human Rights Program (PST) (pat.), Emerging good practices: A documentation of the experiences and learning of Save the Children UK’s programme for abused and exploited children.  Quezon City: Save the Children UK at UP CIDS PST, 41-108.

Pe-Pua, R. (2012, Hunyo 1-2).  Unpacking the concept of loob (inner): Towards developing culture-inclusive theories.  Di-nalathalang papel, 2012 International Conference on New Perspectives in East Asian Studies, Taipei, Taiwan.

Resurreccion, R.R. (2007).  Malasakit, pakikipagkapwa, at kalinisang loob: Mga pundasyon ng Kagandahang Loob.  Malay, 19 (3), 67-78.

Roccas, S. (2003).  Identification and status revisited: The moderating role of self-enhancement and self-transcendence values.  Personality and Social Psychology Bulletin, 29 (6), 726-736.

Salazar, Z.A. (1982).  Ang kamalayan at kaluluwa: Isang paglilinaw ng ilang konsepto sa kinagisnang sikolohiya.  Nasa R. Pe-Pua (pat.), Sikolohiyang Pilipino: Teorya, metodo at gamit.  Quezon City: Surian ng Sikolohiyang Pilipino, 83-92.

Schwartz, S.H. (2006).  Basic human values: Theory, measurement, and applications. Revue Française de Sociologie, 47 (4), 929-968.

Schwartz, S.H. (2007).  Universalism values and the inclusiveness of our moral universe.  Journal of Cross-Cultural Psychology, 38 (6), 711-728.

Schwartz, S.H. (2014).  Societal value culture: Latent and dynamic.  Journal of Cross-Cultural Psychology, 45 (1), 42-26.

Schwartz, S.H. at W. Bilsky (1990).  Toward a theory of the universal content and structure of values: Extensions and cross-cultural replications.  Journal of Personality and Social Psychology, 58 (5), 878-891.

Vinzons, I.H. at M.D. dL. Jose (2013, Nobyembre).  Kagandahang panloob at panlabas sa paglalarawan ng kababaihan sa piling epikong Pilipino.  DIWA E-Journal, 1 (1), 21-36.

Yacat, J.A. (2013). Tungo sa isang mas mapagbuong sikolohiya: Hamon sa makabagong Sikolohiyang Pilipino.  DALUYAN: Journal ng Wikang Filipino, 19 (2), 5-32.

Yacat, J.A., C.A.A. De Villa, at C.P. Galano (2011, Agosto 17-19).  The role of values in predicting volunteering intentions among college students.  Di-nalathalang papel, 48th Annual Convention of the Psychological Association of the Philippines (PAP), Iloilo City, Philippines.

Posted in Tomo 5